गुरुवर्य प्रा.सुरेश पुरी : माणुसकीचा अथांग स्नेहसागर
आपल्याला सभोवताली काही व्यक्तिमत्त्वे अशी असतात की, त्यांचे अस्तित्व हे केवळ त्यांच्या कार्यापुरते मर्यादित राहत नाही; तर ते विचारांची, संस्कारांची, प्रेरणेची आणि माणुसकीची एक अखंड परंपरा बनून पुढील अनेक पिढ्यांच्या जीवनाला दिशा देत राहते. अशी व्यक्तिमत्त्वे काळाच्या ओघात केवळ व्यक्ती राहत नाहीत, तर ती एक संस्कारपीठ बनतात. पत्रकारिता, जनसंवाद, शिक्षण, सामाजिक बांधिलकी, विद्यार्थ्यांवरील निरपेक्ष प्रेम आणि माणुसकीच्या मूल्यांचा अथांग स्नेहसागर म्हणजे आदरणीय प्रा. सुरेश पुरी सर अर्थातच आपल्या सर्वांचे लाडके बाबा!
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाच्या जनसंवाद आणि वृत्तपत्रविद्या विभागाचे माजी विभागप्रमुख तसेच प्राध्यापक म्हणून दीर्घकाळ अध्यापन करताना त्यांनी हजारो विद्यार्थ्यांना घडविले. त्यांनी विद्यार्थ्यांना केवळ पत्रकारिता शिकवली नाही, तर जीवन समजून घेण्याची दृष्टी दिली. त्यांच्या वर्गात शिकवला जाणारा प्रत्येक विषय हा फक्त अभ्यासक्रमाचा भाग नसे; तो वास्तव जीवनाशी जोडलेला असे. त्यांच्या शिकवणीतून विद्यार्थ्यांना संवेदनशीलता, सामाजिक जाणीव, विचारांची स्पष्टता आणि माणुसकीचा अर्थ समजत गेला.
आजच्या स्पर्धात्मक, यांत्रिक आणि मूल्यसंकटाच्या काळात प्रा. सुरेश पुरी यांच्यासारख्या शिक्षकांचे कार्य अधिक महत्त्वाचे वाटते. कारण त्यांनी पत्रकारितेला कधीच केवळ करिअर म्हणून पाहिले नाही. त्यांच्या मते पत्रकारिता म्हणजे समाजाशी असलेली नैतिक बांधिलकी. पत्रकार हा फक्त बातमी देणारा नसून समाजाच्या विवेकाचा प्रहरी असतो, ही भावना त्यांनी विद्यार्थ्यांच्या मनात रुजवली.ते विद्यार्थ्यांना नेहमी सांगतात —
“पत्रकार होण्यापूर्वी चांगला माणूस बना.”
या एका वाक्यात त्यांच्या संपूर्ण शिक्षणतत्त्वज्ञानाचा सार दडलेला आहे. ज्ञान, पदवी, करिअर, यश आणि प्रतिष्ठा यापेक्षा माणुसकी अधिक मोठी आहे, हा जीवनमंत्र त्यांनी आपल्या कृतीतून विद्यार्थ्यांना दिला. त्यांनी विद्यार्थ्यांना केवळ व्यावसायिक यशासाठी तयार केले नाही, तर सामाजिक जबाबदारी स्वीकारणारे संवेदनशील नागरिक घडविले.आजही हे कार्य निरंतरपणे सुरू आहे.
प्रा. सुरेश पुरी यांचे व्यक्तिमत्त्व बहुआयामी आहे. ते एक उत्कृष्ट शिक्षक, अभ्यासू पत्रकारिता तज्ज्ञ, प्रभावी वक्ते, साहित्यप्रेमी, हिंदी भाषेचे जाणकार तथा परीक्षामंत्री,हिंदी प्रचार सभा, हैदराबाद
, संवेदनशील विचारवंत आणि सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे विद्यार्थ्यांवर निरपेक्ष प्रेम करणारे गुरुवर्य आहेत. त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वात साधेपणा आहे, पण तो सामान्य नाही; त्यात सात्त्विकता आहे, पण ती दिखावूपणाची नाही; त्यात माणुसकी आहे, पण ती केवळ शब्दांत नाही—ती त्यांच्या प्रत्येक कृतीत आहे.
त्यांनी आयुष्यभर ज्ञानदानाची साधना केली. विद्यार्थ्यांच्या प्रश्नांना संयमाने उत्तर देणे, त्यांच्या अडचणी समजून घेणे, त्यांना योग्य दिशा दाखवणे आणि त्यांच्यात आत्मविश्वास निर्माण करणे हे त्यांनी आपले कर्तव्य मानले. त्यांच्या शिकवणीत पुस्तकांचा गंध होता; पण त्याचबरोबर जीवनाच्या वास्तवाचा स्पर्शही होता. म्हणूनच त्यांच्या वर्गातून बाहेर पडलेले विद्यार्थी केवळ पत्रकार झाले नाहीत, तर विचारशील आणि सामाजिक जाणीव असलेले माणूस बनले.
विद्यार्थ्यांशी त्यांचे नाते हे केवळ शिक्षक-विद्यार्थी इतकेच मर्यादित नव्हे तर ते विद्यार्थ्यांचे मार्गदर्शक, सल्लागार, मानसिक आधार आणि अनेक वेळा पालकही बनले. अनेक विद्यार्थ्यांच्या आयुष्यातील कठीण प्रसंगात त्यांनी खंबीरपणे साथ दिली.आजही माझ्या सारख्या कला ,साहित्य ,संस्कृतीच्या उपासकाला मायेची उब देत असतात. कोणाच्या शिक्षणाची अडचण असो, कोणाच्या करिअरचा प्रश्न असो किंवा वैयक्तिक संकट असो—पुरी सर विद्यार्थ्यांच्या पाठीशी उभे राहिलेले आहेत.
अनेक विद्यार्थ्यांच्या आयुष्याला त्यांच्या एका शब्दाने दिशा मिळाली. त्यांच्या एका कौतुकाने आत्मविश्वास वाढला. त्यांच्या एका मार्गदर्शनाने करिअर घडले. म्हणूनच आज देश-विदेशात विविध क्षेत्रात कार्यरत असलेले अनेक विद्यार्थी अभिमानाने सांगतात —
“आज आम्ही जे काही आहोत, ते आदरणीय पुरी सरांमुळेच.”
एखाद्या शिक्षकाची खरी कमाई ही त्याने कमावलेली संपत्ती नसते; तर त्याने घडविलेली माणसे असतात. प्रा. सुरेश पुरी यांनी अशी असंख्य माणसे घडविली, जी आज पत्रकारितेसह विविध क्षेत्रांत यशस्वीपणे कार्यरत आहेत आणि समाजसेवेत योगदान देत आहेत.
प्रा. सुरेश पुरी यांचे सर्वांत मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांची निरपेक्षता. त्यांनी कधी प्रसिद्धीची अपेक्षा ठेवली नाही. त्यांनी पद, पैसा किंवा सन्मान यामागे धाव घेतली नाही. विद्यार्थ्यांचे यश हीच त्यांची खरी कमाई होती. ज्ञानाचा, अनुभवाचा किंवा पदाचा किंचितही अहंकार त्यांच्या वागण्यात कधी दिसला नाही. अत्यंत साधेपणाने, पारदर्शकतेने आणि सच्चेपणाने ते आयुष्य जगत आहेत.
त्यांच्या सहचारिणी विजयमाला पुरी सर्वांच्या लाडक्या (काकू)यांचे योगदानही तितकेच महत्त्वाचे आहे. विद्यार्थ्यांवर मायेची पखरण करणाऱ्या काकूंनी अनेक विद्यार्थ्यांना आपल्या लेकरांप्रमाणे जपले. प्रा.पुरी सरांचे घर हे विद्यार्थ्यांसाठी नेहमीच प्रेम, आधार आणि आत्मीयतेचे ठिकाण राहिले. विद्यार्थ्यांना घरच्यासारखी ऊब देणारे हे दांपत्य अनेकांसाठी प्रेरणेचे केंद्र आहे.
पत्रकारिता आणि जनसंवाद क्षेत्रातील त्यांचे योगदान अत्यंत महत्त्वपूर्ण आहे. त्यांनी पत्रकारितेला सामाजिक परिवर्तनाचे प्रभावी माध्यम मानले. सत्य, नैतिकता, सामाजिक जाणीव, संवेदनशीलता आणि भाषेची जबाबदारी या मूल्यांचे संस्कार त्यांनी विद्यार्थ्यांवर केले. “समाजाच्या वेदनांना शब्द द्या,” हा त्यांचा संदेश विद्यार्थ्यांच्या मनात कायमचा कोरला गेला आहे.
आज माध्यमविश्वात वेग, स्पर्धा आणि बाजारपेठेचा प्रभाव वाढताना दिसतो. अशा परिस्थितीत मूल्यनिष्ठ पत्रकारितेची गरज अधिक तीव्रतेने जाणवते. प्रा. सुरेश पुरी यांनी विद्यार्थ्यांना शिकवलेली पत्रकारिता ही माणसाशी जोडलेली पत्रकारिता आहे. त्यांनी विद्यार्थ्यांना बातमीमागील वास्तव समजून घेण्याची दृष्टी दिली. गरीब, वंचित, शोषित आणि दुर्लक्षित समाजघटकांच्या प्रश्नांना आवाज देण्याचे धैर्य दिले.
त्यांच्या मते पत्रकारितेचे खरे सामर्थ्य हे सत्तेला प्रश्न विचारण्यात आणि समाजाच्या दुःखाला अभिव्यक्त करण्यात आहे. पत्रकाराने निर्भय, प्रामाणिक आणि संवेदनशील असले पाहिजे, हा संदेश त्यांनी सातत्याने दिला. त्यांनी विद्यार्थ्यांना भाषा ही केवळ संवादाचे साधन नसून सामाजिक परिवर्तनाची शक्ती आहे, हे समजावून सांगितले.
त्यांच्या कार्याचा गौरव म्हणून “प्रा. सुरेश पुरी स्कॉलरशिप” ही योजना सुरू करण्यात आली, ही अत्यंत आनंदाची आणि अभिमानाची बाब आहे. ‘व्हॉईस ऑफ मीडिया’ या राष्ट्रीय स्तरावरील पत्रकार संघटनेच्या वतीने पत्रकारितेचे शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी ही शिष्यवृत्ती जाहीर करण्यात आली. बारामती येथे आयोजित कार्यशाळेत या स्कॉलरशिपचा शुभारंभ करण्यात आला.
ही योजना केवळ आर्थिक मदतीपुरती मर्यादित नाही. ती पत्रकारितेतील मूल्यसंस्कारांचा सामाजिक संकल्प आहे. आर्थिक अडचणींमुळे शिक्षण घेऊ न शकणाऱ्या होतकरू विद्यार्थ्यांसाठी ही योजना आशेचा दीपस्तंभ ठरणार आहे. व्हॉईस ऑफ मीडियाच्या वतीने तीन लाख रुपयांची ही स्कॉलरशिप उपलब्ध करून देण्यात येणार असून, निवड प्रक्रियेद्वारे पात्र विद्यार्थ्यांना मदत केली जाणार आहे.
ही स्कॉलरशिप म्हणजे प्रा. सुरेश पुरी यांच्या जीवनतत्त्वज्ञानाचे सामाजिक रूप आहे. त्यांनी आयुष्यभर विद्यार्थ्यांना उभे केले; आता त्यांच्या नावाने सुरू झालेली योजना अनेक विद्यार्थ्यांचे भविष्य घडविणार आहे. शिक्षण आणि संस्कार यांची सांगड घालून समाजाला सक्षम पत्रकार देण्याचे हे कार्य पुढील काळात अधिक व्यापक होणार आहे.
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ समाजकार्य महाविद्यालयाच्या “स्मृती संगम-२०२४” अंतर्गत त्यांच्या कार्यकर्तृत्वाचा गौरव करण्यात आला. हा सन्मान म्हणजे त्यांच्या आयुष्यभराच्या निष्ठावान कार्याची समाजाने घेतलेली दखल आहे. त्यांनी घडविलेले विद्यार्थी आज देशभर विविध क्षेत्रांत कार्यरत असून समाजसेवा करीत आहेत. हीच त्यांच्या कार्याची खरी पावती आहे.
१९ मे हा त्यांचा जन्मोत्सव म्हणजे विद्यार्थ्यांसाठी कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा दिवस असतो. विद्यार्थ्यांच्या मनात त्यांच्याविषयी असलेला आदर हा शब्दांच्या पलीकडचा आहे. अनेक विद्यार्थ्यांसाठी ते केवळ शिक्षक नाहीत; ते जीवनाचे सारथी आहेत.
“काही माणसं असतात
पिंपळाच्या पानासारखी,
कायमच हृदयाच्या
पुस्तकात राहण्यासारखी…”
या ओळी जणू त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वासाठीच लिहिल्या गेल्या आहेत.
आजच्या काळात शिक्षकांची भूमिका केवळ अभ्यासक्रम पूर्ण करण्यापुरती मर्यादित होत चालली असताना, प्रा. सुरेश पुरी यांनी शिक्षणाला माणूस घडविण्याचे माध्यम बनवले. त्यांनी विद्यार्थ्यांमध्ये केवळ ज्ञान दिले नाही, तर संस्कारांची बीजे पेरली. त्यांनी विद्यार्थ्यांना स्वतःसाठी नव्हे, तर समाजासाठी जगण्याची प्रेरणा दिली.
त्यांचे कार्य एका लेखात, एका पुस्तकात किंवा एका सन्मानात मावणारे नाही. ते अनेक पिढ्यांच्या स्मरणात जिवंत राहणारे संस्कारविश्व आहे. त्यांनी घडविलेली माणसे हीच त्यांची खरी संपत्ती आहे. त्यांच्या सहवासातून हजारो विद्यार्थ्यांना जीवनाचा अर्थ समजला, संघर्ष करण्याची ताकद मिळाली आणि समाजाशी प्रामाणिक राहण्याची प्रेरणा मिळाली.
आजही तीच ऊर्जा कायम आहे.
अशा या माणुसकीच्या अथांग स्नेहसागर गुरुवर्यांना स्वास्थपूर्ण, निरामय आणि आनंददायी जीवन लाभो.
त्यांच्या जीवनकार्याचा प्रकाश पुढील अनेक पिढ्यांना प्रेरणा देत राहो, हीच जन्मोत्सव निमित्ताने सम्यक मंगलकामना!
✍️ प्रा. डॉ.सिद्धार्थ तायडे
संवाद:9822836675
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा