ज्येष्ठ एक नव्हे, तर दोन महिने,.....मराठी पंचांगात अधिक मास का येतो, जाणून घ्या.....

 आजपासून पुरुषोत्तम मास अर्थात ज्येष्ठ अधिक मास सुरू !

      सध्या ज्येष्ठ महिना सुरू आहे. यावेळी ज्येष्ठ महिन्यात अधिक मास (पुरुषोत्तम मास) असेल, म्हणजेच ज्येष्ठ एक नव्हे, तर दोन महिने राहील. 16 मे पर्यंत ज्येष्ठ कृष्ण पक्ष राहील, त्यानंतर 17 मे पासून अधिक मास सुरू होईल, जो 15 जून पर्यंत चालेल. त्यानंतर ज्येष्ठ शुक्ल पक्ष सुरू होईल, जो 29 जून पर्यंत राहील. अधिक मासात विवाह, गृहप्रवेश, मुंडन, जानवे संस्कार यांसारख्या शुभ कार्यांसाठी मुहूर्त नसतात.

अधिक मासात भगवान विष्णू आणि त्यांच्या अवतारांची विशेष पूजा केली जाते. या महिन्याला विष्णूंच्याच पुरुषोत्तम या नावानेही ओळखले जाते. या दिवसांमध्ये तीर्थस्नान, मंदिरांमध्ये दर्शन-पूजन, सत्संग, मंत्र जप, दान-पुण्य, पूजन इत्यादी शुभ कार्ये केली जातात. इंग्रजी कॅलेंडरमध्ये लीप इयर असते आणि हिंदी पंचांगमध्ये अधिक मास. लीप इयरमध्ये फक्त एक दिवस वाढतो, तर अधिक मासामुळे मराठी वर्षात पूर्ण एक महिना वाढतो. खरं तर, हे सौर वर्ष आणि चंद्र वर्ष यांच्यातील फरकामुळे होते.

लीप वर्षात एक दिवस वाढतो.....

इंग्रजी कॅलेंडर पृथ्वीच्या सूर्याभोवतीच्या प्रदक्षिणेवर आधारित आहे. एका इंग्रजी वर्षात 365 दिवस असतात आणि लीप वर्षात 366 दिवस असतात. याचे कारण असे आहे की पृथ्वीला सूर्याभोवती एक पूर्ण प्रदक्षिणा पूर्ण करण्यासाठी 365 दिवस आणि सुमारे 6 तास लागतात. दर चार वर्षांनी हे अतिरिक्त 6 तास एका दिवसाच्या बरोबरीचे होतात. हा एक दिवस कॅलेंडरमध्ये समायोजित करण्यासाठी कॅलेंडरमध्ये एक दिवस वाढवला जातो. यामुळे सामान्य वर्षात 365 दिवस आणि लीप वर्षात 366 दिवस असतात.

अधिक मासामुळे या वर्षाचे संवत् 2083 हे 13 महिन्यांचे असेल.....

अधिक मास हे हिंदू पंचांगातील एक अतिरिक्त महिना म्हणून ओळखले जाते. हा दर तीन वर्षांनी एकदा येतो. ज्या संवत्सरात अधिक मास असतो, तो संवत् 13 महिन्यांचा असतो. हिंदू पंचांगात कालगणना सूर्य आणि चंद्राच्या आधारावर केली जाते. जेव्हा चंद्र 12 राशींचा एक पूर्ण फेरा पूर्ण करतो, तेव्हा एक चंद्र महिना होतो. चंद्राला 12 राशींचा फेरा पूर्ण करण्यास सुमारे 28-29 दिवस लागतात. यामुळे हिंदी पंचांगाचे एक चंद्र वर्ष 354.36 दिवसांचे असते.

सूर्य एका राशीत सुमारे 30.44 दिवस राहतो. हा ग्रह 12 राशींचा एक फेरा 30.44 x 12 = 365.28 दिवसांत पूर्ण करतो. याला सौर वर्ष म्हणतात. सौर वर्ष आणि चंद्र वर्षात दरवर्षी 10.92 दिवसांचा (365.28 - 354.36) फरक येतो. हा फरक समायोजित करण्यासाठी हिंदू पंचांगात दर 32 महिने आणि 14-15 दिवसांनंतर अधिक मास येतो.

'मल मास' म्हणून ओळख....

  मासाला 'मल मास' असेही संबोधले जाते; कारण या काळात अनेक शुभ समारंभ आणि विधी सहसा पार पाडले जात नाहीत. यामध्ये खालील गोष्टींचा समावेश होतो:विवाह समारंभ,गृहप्रवेश समारंभ, नामकरण संस्कार, मुंज (जानवे) संस्कार

या विशिष्ट महिन्यात, वरील उपक्रम साधारणपणे पुढे ढकलले जातात. याच कारणामुळे या महिन्याला 'मल मास' म्हणून ओळख प्राप्त झाली. तथापि, धार्मिक दृष्टिकोनातून पाहता, हा महिना अत्यंत पवित्र आणि आध्यात्मिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वपूर्ण मानला जातो.

याला 'पुरुषोत्तम मास' असे का म्हणतात?

 अधिक मासाला 'पुरुषोत्तम मास' म्हणूनही ओळखले जाते; हे नाव भगवान विष्णूशी संबंधित आहे. धार्मिक श्रद्धांनुसार, हा संपूर्ण महिना भगवान विष्णूंना समर्पित असतो. या काळात त्यांची उपासना केल्यास अलौकिक आध्यात्मिक फळे प्राप्त होतात, अशी धारणा आहे.

या महिन्यात लोक प्रामुख्याने धार्मिक आणि आध्यात्मिक उपक्रमांमध्ये सहभागी होतात, जसे की:भगवान विष्णूंची उपासना करणे आणि मंत्रांचा जप करणे, धार्मिक प्रवचने आणि कथांचे श्रवण करणे, दानधर्म आणि परोपकाराची कामे करणे  मंदिरे आणि तीर्थक्षेत्रांना भेटी देणे, वृक्षारोपण करणे आणि समाजसेवेत सहभागी होणेया उपक्रमांमुळे मनाला शांती, आध्यात्मिक पुण्य आणि ईश्वराचा आशीर्वाद प्राप्त होतो, अशी श्रद्धा आहे.

 सनातन धर्मात प्रत्येक महिन्याचे स्वतःचे असे एक अद्वितीय महत्त्व असते; तथापि, अधिक मासाला विशेषतः महत्त्वपूर्ण मानले जाते. आत्मचिंतन, भक्ती आणि पुण्यकर्मे करण्यासाठी हा काळ सर्वात शुभ मानला जातो. या काळात केलेल्या सत्कर्मांपासून मिळणारे आध्यात्मिक पुण्य अनेक पटींनी वाढते, अशी धारणा आहे.लोकांना भक्ती, दानधर्म आणि आध्यात्मिक प्रगती साधण्याची एक अद्वितीय संधी उपलब्ध करून देत आहे.