ज्ञान, प्रज्ञा आणि संस्कारांचे धम्ममेरू: प्रा. विलास रोडे
शिक्षण ही केवळ रोजगाराची संधी नसून ती मानवी मनाच्या मशागतीची प्रक्रिया आहे, हे आपल्या कृतीतून सिद्ध करणारे एक आदर्श व्यक्तिमत्व म्हणजे प्रा. विलास रोडे. ४ फेब्रुवारी १९६८ रोजी जन्मलेला हा प्रवास आज २८ फेब्रुवारी २०२६ रोजी 'मिलिंद कनिष्ठ महाविद्यालय, परळी वैजनाथ' येथून सेवानिवृत्तीच्या टप्प्यावर विसावत आहे. मात्र, ही निवृत्ती केवळ एका पदाची आहे, त्यांच्या विचारांची आणि सामाजिक बांधिलकीची नव्हे. एक शिक्षक जेव्हा निवृत्त होतो, तेव्हा तो केवळ वर्गातून बाहेर पडत असतो; पण प्रा. रोडे सरांसारखा प्रगल्भ शिक्षक समाजाच्या विशाल वर्गात कायमचा प्रतिष्ठित होतो.
प्रज्ञावंत आणि बहुआयामी व्यक्तिमत्व:
प्रा. विलास रोडे सरांची शैक्षणिक पात्रता पाहिली की त्यांच्यातील निरंतर शिकणाऱ्या विद्यार्थ्याचे दर्शन घडते. इंग्रजी साहित्यात 'एम.ए.' करून त्यांनी जागतिक भाषेवर प्रभुत्व मिळवले, ज्यामुळे त्यांना जागतिक साहित्यातील मानवी संवेदनांचे आकलन झाले. तर राज्यशास्त्रातील 'एम.ए.' मुळे त्यांना देशाची लोकशाही आणि संविधानात्मक मूल्यांची सखोल जाण आली. राज्यघटनेने दिलेले अधिकार आणि कर्तव्ये यांची सांगड त्यांनी आपल्या जीवनात घातली. मात्र, त्यांच्या जीवनाचा खरा कणा ठरले ते 'एम.ए. (फुले-आंबेडकर विचारधारा)'. या तिसऱ्या पदवीने त्यांना केवळ ज्ञान दिले नाही, तर जगण्याची दृष्टी दिली. ही विचारधारा त्यांच्या नसानसात भिनली आहे. इंग्रजीचे प्राध्यापक असूनही त्यांच्या बोलण्यात आणि वागण्यात असलेली कमालीची विनम्रता याच विचारधारेची फलश्रुती आहे.
मिलिंद कनिष्ठ महाविद्यालयातील 'विद्यार्थिप्रिय' कारकीर्द:
परळीच्या शैक्षणिक वर्तुळात 'प्रा. विलास रोडे सर' हे नाव आदराने घेतले जाते. मिलिंद कनिष्ठ महाविद्यालयात इंग्रजी विषयाचे अध्यापन करताना त्यांनी ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांच्या मनातील इंग्रजीची भीती घालवली. ग्रामीण भागातील मुलांसाठी इंग्रजी हा विषय वाघिणीचे दूध असला तरी तो पचायला कठीण वाटतो, पण सरांनी तो अतिशय सुलभ केला. ते केवळ व्याकरण शिकवणारे शिक्षक नव्हे, तर 'जागतिक तत्वज्ञाना' पासून ते 'आंबेडकरी साहित्या'पर्यंतचे दाखले देत विद्यार्थ्यांचे वैचारिक प्रबोधन करणारे मार्गदर्शक आहेत. साहित्यातील जीवनमूल्ये त्यांनी विद्यार्थ्यांच्या मनात रुजवली. विद्यार्थ्यांशी असलेल्या त्यांच्या जिव्हाळ्याच्या नात्यामुळेच ते खऱ्या अर्थाने 'विद्यार्थिप्रिय' ठरले. निवृत्तीच्या वेळी त्यांच्या डोळ्यांतील समाधान हे त्यांनी घडवलेल्या हजारो विद्यार्थ्यांच्या यशाचे प्रतिबिंब आहे. आज त्यांचे विद्यार्थी देशभर पसरले आहेत, पण सरांनी दिलेली माणुसकीची शिकवण त्यांच्या पाठीशी कायम आहे.
बौद्ध धम्म आणि आंबेडकरी चळवळीतील सक्रिय योगदान:
प्रा. रोडे यांच्या जीवनाचे सर्वात महत्त्वाचे अंग म्हणजे त्यांची 'धम्मनिष्ठा'. त्यांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा 'शिक्षण, संघटन आणि संघर्ष' हा संदेश केवळ भिंतीवर लिहिला नाही, तर तो जगला. धम्म म्हणजे केवळ कर्मकांड नव्हे, तर तो नीतिमत्ता आणि सदाचाराचा मार्ग आहे हे त्यांनी ओळखले.दर रविवारी स्वतःच्या विश्रांतीचा त्याग करून बौद्ध विहारात जाऊन लहान मुलांवर धम्मसंस्कार करणे, त्यांना महापुरुषांच्या विचारांची ओळख करून देणे आणि महिला व नागरिकांसाठी प्रबोधनपर कार्यक्रम आयोजित करणे, यात त्यांचे मोठे योगदान आहे. भावी पिढी सुसंस्कृत व्हावी, ही त्यांची यामागची निस्वार्थी धारणा आहे.
परळी येथील विश्वरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आदर्श जयंती सुकाणू समितीत त्यांचा सक्रिय सहभाग असतो. जयंती केवळ साजरी न करता ती वैचारिक आणि शिस्तबद्ध पद्धतीने कशी व्हावी, याचा आदर्श त्यांनी घालून दिला आहे. उत्सवांना वैचारिक अधिष्ठान प्राप्त करून देण्यात त्यांचा सिंहाचा वाटा आहे. समाजात समता, बंधुता आणि न्याय प्रस्थापित करण्यासाठी ते सदैव तत्पर असतात.
वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि सामाजिक बांधिलकी:
एकीकडे धम्म संस्कारांची जपणूक करताना दुसरीकडे त्यांनी 'अंनिस' (अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती) च्या माध्यमातून समाजातील अज्ञान आणि अनिष्ट रूढींविरुद्ध लढा दिला. विवेकवाद आणि विज्ञानवाद यांची त्यांनी सांगड घातली. विज्ञानाची कास धरून विवेकी समाज निर्माण व्हावा, ही त्यांची तळमळ कौतुकास्पद आहे. शैक्षणिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक अशा तिन्ही आघाड्यांवर त्यांनी आपली मोहोर उमटवली आहे. केवळ उपदेश न करता प्रत्यक्ष कृतीतून त्यांनी समाजाला दिशा दिली. समाजातील वंचितांच्या प्रश्नांवर आवाज उठवणे आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांच्या माध्यमातून प्रबोधन करणे, हा त्यांच्या दिनचर्याचा भाग राहिला आहे. अन्यायाविरुद्ध लढण्याची जिद्द आणि पीडितांप्रती असलेली करुणा ही त्यांच्या कार्याची दोन मुख्य सूत्रे आहेत.
आदर्श कौटुंबिक वारसा:
एक यशस्वी व्यक्ती तेव्हाच घडते जेव्हा त्याला कुटुंबाची खंबीर साथ लाभते. प्रा. रोडे सरांच्या प्रगतीत त्यांच्या सहचारिणीचे (पत्नीचे) योगदान अत्यंत मोलाचे आहे. त्यांच्याच खंबीर साथीमुळे सरांना सामाजिक कार्यासाठी वेळ देता आला. घराची जबाबदारी समर्थपणे सांभाळत त्यांनी सरांच्या सामाजिक चळवळीला बळ दिले. या दांपत्याने आपल्या मुलांवर जे संस्कार केले, त्याचे फळ म्हणजे आज त्यांची तिन्ही मुले उच्चविद्याविभूषित आहेत. त्यांची दोन मुले अभियांत्रिकी क्षेत्रात आपल्या कर्तृत्वाचा झेंडा फडकवत आहेत, तर त्यांची मुलगी डॉक्टर होऊन रुग्णसेवा करत आहे.
अशा प्रकारे स्वतःच्या संसाराची नेटकी घडी बसवत असतानाच त्यांनी समाजाचा संसारही सुधारण्याचा प्रयत्न अविरतपणे सुरु आहे. 'आधी केले मग सांगितले' या उक्तीप्रमाणे त्यांनी स्वतःचा परिवार आदर्श बनवून समाजासमोर एक उत्तम उदाहरण ठेवले आहे.
नव्या प्रवासाची नांदी:
२८ फेब्रुवारी २०२६ रोजी प्रा. विलास रोडे सर शासकीय सेवेतून निवृत्त होत आहेत. पण ज्यांच्या रक्तामध्ये 'चळवळ' आहे, तो माणूस कधीच निवृत्त होत नाही. त्यांच्यासाठी निवृत्ती म्हणजे विसावा नसून 'पूर्णवेळ' समाजकार्याची दिलेली एक सनद आहे. त्यांच्या वाट्याला आता पूर्णवेळ समाजसेवा आणि धम्मप्रचाराची संधी येणार आहे. परळीतील आदर्श व्यक्तिमत्त्व, विद्यार्थ्यांचे लाडके शिक्षक आणि आंबेडकरी चळवळीतील निष्ठावान कार्यकर्ते यापुढेही आपल्या विचारांनी समाजाला दिशा देत राहतील, यात शंका नाही.ज्ञान, प्रज्ञा आणि संस्कारांचे धम्ममेरू प्रा. विलास रोडे सरांना त्यांच्या पुढील निरामय, आरोग्यदायी आणि कार्यतत्पर आयुष्यासाठी कोटी कोटी मंगलकामना!
-------+ प्रा. डॉ. सिद्धार्थ तायडे
संवाद:9822836675
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा