विशेष लेख क्रमांक 2-

 विशेष लेख क्रमांक 2-

भारताची जनगणना 2027 : डिजिटल युगातील पहिली जनगणना

भारताची 16 वी आणि स्वातंत्र्यानंतरची 8 वी जनगणना 2027 मध्ये होणार आहे. 2011 नंतर 16 वर्षांनी होणारी ही जनगणना अनेक कारणांमुळे ऐतिहासिक ठरणार आहे. कोविड-19 मुळे 2021 ची जनगणना पुढे ढकलण्यात आली होती.

जनगणनेची ठळक वैशिष्ट्ये:

1. पहिली डिजिटल जनगणना

ही भारताची पहिली पूर्णपणे डिजिटल जनगणना असेल. गणक कर्मचारी मोबाईल ॲपद्वारे माहिती संकलित करतील. नागरिकांसाठी _स्वतः माहिती भरण्याची सुविधा_ प्रथमच उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.  http://census.gov.in पोर्टलवर नागरिक स्वतःच्या घराची माहिती भरू शकतात.

2. दोन टप्प्यांत जनगणना

- पहिला टप्पा : घरांची यादी आणि गृह जनगणना

  एप्रिल ते सप्टेंबर 2026. यात घरांची स्थिती, उपलब्ध सुविधा, मालमत्ता यांची माहिती घेतली जाईल.

- दुसरा टप्पा : लोकसंख्या गणना

  फेब्रुवारी 2027. यात वय, लिंग, शिक्षण, व्यवसाय, स्थलांतर, जन्मदर यांसारखी वैयक्तिक माहिती नोंदवली जाईल.

3. जात जनगणनेचा समावेश

1931 नंतर प्रथमच जनगणनेत जातीची गणना केली जाणार आहे. आतापर्यंत फक्त अनुसूचित जाती आणि जमातींचीच गणना होत होती.

4. तंत्रज्ञान आणि सुरक्षा

₹11,718.24 कोटींचा खर्च. सुमारे 30 लाख गणक कर्मचारी. Census Management & Monitoring System द्वारे प्रत्यक्ष वेळेत देखरेख. माहितीच्या सुरक्षेसाठी Critical Information Infrastructure अंतर्गत विशेष डेटा सेंटर उभारले आहेत.

ब्रीदवाक्य : "जनगणना से जन कल्याण"

म्हणजेच जनगणनेतून जनकल्याण. अचूक आकडेवारीमुळे अन्न, पाणी, वीज, रस्ते, आरोग्य, शिक्षण यांसारख्या क्षेत्रांचे नियोजन करता येते. सरकारी योजना योग्य लाभार्थ्यांपर्यंत पोहोचवण्यास मदत होते.

महाराष्ट्रातील स्थिती....

महाराष्ट्रातही गणक आणि पर्यवेक्षकांची नियुक्ती सुरू झाली आहे. लवकरच प्रशिक्षण दिले जाईल. बीडसह सर्व जिल्ह्यांमध्ये हा उपक्रम राबवला जाईल.

ही जनगणना भारताच्या सामाजिक आणि आर्थिक नियोजनाचा पाया ठरेल. प्रत्येक नागरिकाने यात सहभाग घेऊन अचूक माहिती द्यावी, असे आवाहन सरकारने केले आहे.

---