अभिष्टचिंतन लेख>>>>>>प्रा. डॉ. सिद्धार्थ तायडे

आदर्श शिक्षक, समाजसेवक आणि समुपदेशक : जी. एस. सोंदळे 

"ज्ञान, संस्कार आणि सामाजिक बांधिलकीचा अमृतमहोत्सवी प्रवास"

काळाच्या प्रवाहात अनेक व्यक्ती भेटतात; परंतु काही व्यक्तिमत्त्वे अशी असतात की त्यांचा सहवास, त्यांचे विचार आणि त्यांचे कार्य अनेकांच्या मनावर कायमचा ठसा उमटवून जाते. अशा व्यक्तिमत्त्वांचा प्रवास हा केवळ वैयक्तिक यशाचा इतिहास नसतो, तर तो समाजासाठी प्रेरणेचा दीपस्तंभ ठरतो. आदर्श शिक्षक, समाजसेवक, समुपदेशक आणि मूल्यनिष्ठ व्यक्तिमत्त्व म्हणून लौकिक प्राप्त केलेले आदरणीय जी. एस. सोंदळे सर हे अशाच प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्वांपैकी एक आहेत.त्यांच्या अमृतमहोत्सवी ७५ व्या जन्मोत्सवानिमित्त त्यांच्या कार्यकर्तृत्वाचा, विचारांचा आणि समाजासाठी दिलेल्या योगदानाचा गौरव करणे म्हणजे एका समृद्ध जीवनप्रवासाला समजून घेण्याची पर्वणीच होय!

शिक्षक नव्हे, तर जीवनशिक्षक:-

शिक्षण ही केवळ माहिती देण्याची प्रक्रिया नसून व्यक्तिमत्त्व घडविण्याची एक सृजनशील साधना आहे. सोंदळे सरांनी आपल्या प्रदीर्घ सेवाकाळात हजारो विद्यार्थ्यांना ज्ञानदान केले; परंतु त्यांच्या अध्यापनाचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांनी विद्यार्थ्यांना केवळ विषय शिकवला नाही, तर जीवन जगण्याची दृष्टी दिली.पुस्तकातील धडे व्यवहारात कसे उतरवायचे, संकटांना सामोरे जाताना आत्मविश्वास कसा टिकवायचा, मूल्यांशी तडजोड न करता यशस्वी कसे व्हायचे आणि समाजाप्रती आपली जबाबदारी कशी पार पाडायची याचे संस्कार त्यांनी विद्यार्थ्यांच्या मनावर बिंबवले. त्यामुळेच त्यांच्या अनेक विद्यार्थ्यांनी विविध क्षेत्रांत यशाची शिखरे गाठली असून ते आजही आपल्या यशाचे श्रेय आदरपूर्वक सोंदळे सरांच्या मार्गदर्शनाला देतात.

विद्यार्थ्यांच्या मनात घर करणारे व्यक्तिमत्त्व:-

परळी वैजनाथ येथील सरस्वती विद्यालयाचे उपक्रमशील मुख्याध्यापक सोंदळे सरांचे व्यक्तिमत्त्व हे केवळ शिक्षकाचे नाही, तर विद्यार्थ्यांच्या सुखदुःखात सहभागी होणाऱ्या मार्गदर्शकाचे आहे. प्रत्येक विद्यार्थ्यामध्ये दडलेली क्षमता ओळखून त्याला योग्य दिशा देण्याची त्यांची विलक्षण क्षमता होती. विद्यार्थ्यांच्या समस्या समजून घेणे, त्यांचे मनोबल वाढविणे आणि त्यांना सकारात्मकतेची प्रेरणा देणे हे त्यांच्या स्वभावाचे वैशिष्ट्य राहिले.

त्यांच्याशी झालेला संवाद हा विद्यार्थ्यांसाठी नेहमीच आत्मपरीक्षण आणि आत्मविश्वासाचा नवा अध्याय ठरला. त्यामुळेच अनेकांसाठी ते शिक्षकापेक्षा अधिक एक हितचिंतक, मित्र आणि प्रेरणास्रोत बनले.

समाजकार्याची अखंड साधना:-

शिक्षक,मुख्याध्यापक म्हणून कार्यरत असतानाच सोंदळे सरांनी सामाजिक बांधिलकीची जाणीव कधीही विसरली नाही. शिक्षण, सामाजिक जागृती, मूल्यसंवर्धन आणि मानवतावादी विचारांच्या प्रसारासाठी त्यांनी सातत्याने प्रयत्न केले. समाजातील दुर्बल, वंचित आणि गरजू घटकांबद्दल त्यांच्या मनात असलेली संवेदनशीलता त्यांच्या प्रत्येक कृतीतून जाणवते.अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीचे मार्गदर्शक,रेल्वे कृती समितीचे सजग कार्यकर्ते म्हणूनही ते सर्व परिचित आहेत.

त्यांचे समाजकार्य हे प्रसिद्धीपेक्षा सेवाभावावर आधारलेले आहे. समाजातील प्रत्येक घटकाला सन्मानाने जगण्याचा अधिकार आहे, या विचारातून त्यांनी अनेक सामाजिक उपक्रमांना दिशा दिली. त्यांच्या कार्यातून सामाजिक समता, बंधुता आणि माणुसकीची मूल्ये अधिक दृढ झाली.सेवापूर्ती नंतरही त्यांचे कार्य अविरतपणे सुरू आहे 

संवेदनशील समुपदेशक:-

आजच्या धकाधकीच्या आणि स्पर्धात्मक युगात मानसिक आधाराची गरज अधिक भासते. सोंदळे सरांनी समुपदेशक म्हणून असंख्य व्यक्तींना जीवनातील कठीण प्रसंगांवर मात करण्यासाठी प्रेरित केले. त्यांच्या सल्ल्यामुळे अनेकांना नव्याने उभे राहण्याचे बळ मिळाले, निराशेच्या अंधारातून आशेचा प्रकाश दिसला आणि आत्मविश्वासाने पुढे जाण्याची ऊर्जा प्राप्त झाली. त्यांचे शब्द हे केवळ सल्ले नव्हे; ते अनुभवातून आलेले जीवनसूत्र असतात. त्यामुळेच त्यांच्या मार्गदर्शनाचा लाभ घेतलेल्या व्यक्ती आजही त्यांच्याबद्दल कृतज्ञतेची भावना व्यक्त करतात.

मूल्यांचा वारसा:-

सोंदळे सरांचे संपूर्ण आयुष्य हे प्रामाणिकपणा, कर्तव्यनिष्ठा, शिस्त, सामाजिक उत्तरदायित्व आणि माणुसकी या मूल्यांचा जिवंत आदर्श आहे. त्यांनी ज्या पिढ्या घडवल्या त्या पिढ्यांमध्ये ज्ञानासोबतच संस्कारांचीही समृद्ध शिदोरी दिली. त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील साधेपणा, विनम्रता आणि कर्तृत्व यांचा सुंदर संगम प्रत्येकाला प्रेरणा देणारा आहे.

अमृतमहोत्सवी अभिष्टचिंतन:-

आज आदरणीय जी. एस. सोंदळे सर आपल्या जीवनातील पंचाहत्तराव्या वर्षात पदार्पण करत असताना त्यांच्या कार्याचा सुवर्णप्रकाश असंख्य विद्यार्थ्यांच्या, सहकाऱ्यांच्या आणि समाजबांधवांच्या जीवनात उजळून निघत आहे. हा अमृतमहोत्सव म्हणजे केवळ एका व्यक्तीचा वाढदिवस नसून ज्ञान, संस्कार, सेवा आणि समर्पण यांच्या गौरवशाली परंपरेचा उत्सव आहे.

आदरणीय सोंदळे सरांना अमृतमहोत्सवी जन्मोत्सवानिमित्त हार्दिक शुभेच्छा! आपणास निरोगी, आनंदी, दीर्घायुषी आणि समाधानमय जीवन लाभो. आपल्या विचारांचा आणि कार्याचा प्रेरणादायी वारसा पुढील अनेक पिढ्यांना मार्गदर्शक ठरो, हीच सदिच्छा!

- प्रा. डॉ. सिद्धार्थ तायडे