परळीत रंगतदार निमंत्रित कविसंमेलन ....

‘कविता रंगते कोजागिरी’तून सामाजिक भान, माणुसकी आणि जगण्याचे कवित्व !

स्त्रीसंघर्षापासून दुष्काळाच्या वेदनेपर्यंत; निमंत्रितांच्या कविसंमेलनाला रसिकांचा उत्स्फूर्त प्रतिसाद

परळी वैजनाथ, दि. २७ (प्रतिनिधी) : स्त्रीच्या अस्तित्वाचा हुंकार, शेतकरी बापाच्या घामाची कहाणी, दुष्काळाच्या वेदना, नात्यांतील संवेदनशीलता आणि परिवर्तनाची आस... शब्दांतून उमटलेल्या या जगण्याच्या अस्सल लयींनी ‘कविता रंगते कोजागिरी’ची मैफल अविस्मरणीय ठरली. मराठवाडा साहित्य परिषद आणि समाजभूषण स्व. सुवालालजी वाकेकर सामाजिक प्रतिष्ठान यांच्या संयुक्त विद्यमाने कोजागिरी पौर्णिमेनिमित्त आयोजित निमंत्रितांच्या या कविसंमेलनात कवींनी सामाजिक वास्तवाचे पदर उलगडत रसिकांना कधी अंतर्मुख केले, कधी भावविवश केले, तर कधी हास्याच्या कारंज्यांत चिंब भिजवले. परळीतील माणिकनगर येथील कल्याणकारी हनुमान मंदिराच्या प्रांगणात रंगलेल्या या चार तासांच्या काव्यमैफलीत कविता केवळ सादर झाली नाही, तर ती जगण्याच्या वेदनांना आवाज देत आणि माणुसकीची जाणीव जागवत रसिकांच्या मनामनांत उतरली.

       स्त्रीच्या संघर्षाला आत्मभानाची जोड देणाऱ्या कविता, शेतकरी बापाच्या कष्टांचे हृदयस्पर्शी चित्रण, दुष्काळाच्या झळांची जाणीव करून देणारे शब्द, प्रेमातील समतेचा विचार आणि सामाजिक संवेदनहीनतेवर प्रहार करणारी काव्याभिव्यक्ती... अशा विविध भावछटांनी रंगलेल्या निमंत्रितांच्या कविसंमेलनात परळीकर रसिकांना काव्यानंदाची पर्वणी अनुभवायला मिळाली. मराठवाडा साहित्य परिषद आणि समाजभूषण स्व. सुवालालजी वाकेकर सामाजिक प्रतिष्ठान यांच्या संयुक्त विद्यमाने कोजागिरी पौर्णिमेनिमित्त आयोजित ‘कविता रंगते कोजागिरी’ या कविसंमेलनाला रसिकांचा उत्स्फूर्त प्रतिसाद लाभला.

माणिकनगर येथील कल्याणकारी हनुमान मंदिराच्या प्रांगणात पार पडलेल्या या कविसंमेलनात कवींनी आपल्या कवितांतून जीवनातील संघर्ष, सामाजिक वास्तव, नात्यांमधील संवेदना आणि परिवर्तनाची आस प्रभावीपणे व्यक्त केली. हास्य, प्रेम, वेदना आणि सामाजिक जाणीव अशा विविध भावनांचा संगम या चार तासांच्या काव्यमैफलीत अनुभवायला मिळाला.

अहमदपूरच्या कवयित्री रंजना गायकवाड यांनी ‘अंधारली नाही रात, मी सुर्व्याचा दिस... बाईपण खास माझं बाईपण खास...’ या कवितेतून स्त्रीच्या संघर्षमय जगण्याला आत्मभानाची जोड दिली. स्त्री-अस्तित्व, तिची जिद्द आणि जगण्याकडे पाहण्याची स्वतंत्र दृष्टी त्यांनी समर्थपणे मांडली. त्यांच्या गेय सादरीकरणाने रसिकांची मने जिंकली. ‘रुजवण’ ही त्यांची कविताही विशेष भावस्पर्शी ठरली.

गंगाखेडचे कवी आत्माराम जाधव यांनी ‘शक्य होईल तेवढे बदलायचे आहे मला, या जगाला साजरे बनवायचे आहे मला’ या ओळींतून समाज अधिक सुंदर, सुसंवादी आणि संवेदनशील बनविण्याची परिवर्तनशील तळमळ व्यक्त केली. बदलाची सुरुवात स्वतःपासून करण्याचा सकारात्मक विचार त्यांच्या कवितेतून प्रभावीपणे पुढे आला.

कवी अनंत मुंडे यांनी पाण्याचे महत्त्व अधोरेखित करत दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर जलसंवर्धनाचा संदेश दिला. विहिरी आणि बोअर आटण्याची, नळाला पाणी न येण्याची शक्यता व्यक्त करत त्यांनी पाण्याचा प्रत्येक थेंब जपण्याचे आवाहन केले. दुष्काळाचे संकट गडद होत असताना त्यांच्या कवितेने पाणीबचतीची सामाजिक जबाबदारी अधोरेखित केली.

कवी सिद्धेश्वर इंगोले यांनी शेतकरी बापाचे कष्टमय जीवन शब्दबद्ध केले. घामाच्या थेंबांतून उभे राहणारे संसाराचे वास्तव, रानावरील निष्ठा आणि अनवाणी पायांनी शेतात राबणाऱ्या बापाची जिद्द त्यांच्या कवितेतून साकारली. चंदनाप्रमाणे झिजणाऱ्या बापाचा त्याग आणि मातीशी असलेले त्याचे अतूट नाते यांचे चित्रण करत त्यांनी ग्रामीण जीवनातील वेदना आणि संघर्षाला वाचा फोडली.

कवी अरुण पवार यांनी दुष्काळाने भेगाळलेल्या जमिनीचे आणि कुटुंबासाठी कष्ट उपसणाऱ्या आईचे हृदयस्पर्शी चित्र उभे केले. ‘अशा काळोखाच्या राती माय चांदणं वेचिते’ या आशयातून प्रतिकूल परिस्थितीतही कुटुंबासाठी आशेचा किरण शोधणाऱ्या माऊलीचे जगणे त्यांनी मांडले. त्यांच्या दुसऱ्या कवितेतून आई-वडिलांच्या वाट्याला येणारी उपेक्षा आणि मुलांकडून होणारी अवहेलना व्यक्त झाली. या कवितेने उपस्थित रसिकांना अंतर्मुख केले.

कवी आत्तम गेंदे यांनी गझलेतून प्रेम, धर्म आणि जातिभेदाच्या चौकटींवर भाष्य केले. ‘तुझा नि माझा दोघांचाही धर्मच लवचिक व्हावा आता, दोघांनाही करता यावा प्रेमावरती दावा आता’ या ओळींतून प्रेमाला जात-धर्माच्या बंधनांत न अडकवता माणुसकीला प्राधान्य देण्याचा समतावादी विचार त्यांनी मांडला.

कविसंमेलनाचे बहारदार सूत्रसंचालन करणारे कवी अविनाश भारती यांनीही आपल्या कवितांतून रसिकांची दाद मिळवली. ‘तुझ्या नाजूक हातात सखे चुडा ही नाजूक, माझी नजर भावुक... त्याला सारेच ठाऊक...’ या कवितेतून प्रेमातील हळुवार भावना त्यांनी व्यक्त केल्या. तर ‘गर्भ नासला माणुसकीचा’ या आशयातून सामाजिक व्यवस्थेतील संवेदनहीनतेवर मार्मिक प्रहार केला. त्यांच्या सादरीकरणाने सभागृहात हास्याचे फवारे उडाले, तर काही कवितांनी गंभीर चिंतनास प्रवृत्त केले.

टाळ्यांचा कडकडाट, शिट्ट्यांचा प्रतिसाद, हास्याचे फवारे आणि काही क्षणी दाटून आलेली शांतता, अशा संमिश्र वातावरणात ही काव्यमैफल रंगली. जीवनातील विविध अनुभवांना शब्दरूप देणाऱ्या या कवितांनी रसिकांना केवळ मनोरंजनच केले नाही, तर सामाजिक वास्तवाकडे संवेदनशीलतेने पाहण्याची जाणीवही करून दिली.

मान्यवरांची उपस्थिती

या कविसंमेलनाच्या अध्यक्षस्थानी मराठवाडा साहित्य परिषदेचे अध्यक्ष विजयशेठ वाकेकर होते. परळीच्या नगराध्यक्षा पद्मश्रीताई धर्माधिकारी यांच्या हस्ते कार्यक्रमाचे उद्घाटन झाले. यावेळी बाजीराव भैय्या धर्माधिकारी, सुरेशअण्णा टाक, प्रा. पवन मुंडे, रमेश पवार, प्रा. माधव रोडे, हाजी बाबू, प्रितेश तोतला आणि विजय दहिवाळ यांची प्रमुख उपस्थिती होती.

कार्यक्रमाचे प्रास्ताविक मराठवाडा साहित्य परिषदेचे सचिव प्रा. डॉ. राजकुमार यल्लावाड यांनी केले, तर सूत्रसंचालन बालाजी कांबळे यांनी केले.

कविसंमेलनाच्या यशस्वितेसाठी बंडू आघाव, महेश होनमाने, सुनीता कोमावार, डॉ. राजाभाऊ धायगुडे, सुनीलनाना फुलारी, महेशआप्पा शिंदे, रमेशआप्पा काळे, डी. एस. राठोड, शंकरराव गवते, विष्णू दहिफळे, सुनील देशमुख, नरेंद्र राठोड आदींनी विशेष परिश्रम घेतले.